Griot, Jali, Djeli

Kiedy mówi się o muzyce Zachodniej Afryki, to należy przede wszystkim wypowiedzieć słowo, które choć nie należy do magicznych, ale brzmi tajemniczo, a jest nim słowo "Griot". Wywodzi się ono z starofrancuskiego i jest określeniem na osoby które możemy określić jako "Stróżów Historii", gdyż ich funkcją społeczną było i jest przechowywanie historii danego kraju, plemienia, czy rodu, do którego należy (w języku Mande określa się ich dwoma pojęciami - “jali” lub “djeli”). Ale to nie wszystko. Grioci są po za tym bardami, mediatorami, mówcami, tymi którzy dają rozrywkę i magikami. Ich rolę nie można było nie docenić. Większość informacji jaką mamy dzisiaj o historii Mali pochodzi od nich.

Saikou Jobarteh

W Mali, Grioci byli doradcami politycznymi króla, oraz jedynymi którzy pamiętają historię ich rodu nawet do XIII wieku wstecz. Bez nich imię króla zostałoby zapomniane. Jedynym sposobem by zostało zapamiętane, jest wychwalanie w pieśniach wyczynów króla, a czynili to pisząc na te potrzeby pieśni zarówno heroiczne jak i żartobliwe.
Tak naprawdę to reputacja króla leżała w rękach Griota. Stąd byli oni na utrzymaniu tego komu służyli. Jednakże nie tylko królowie mieli Griotów, ale i każda większa rodzina szlachecka musiała mieć w swoim domu takiego, który podtrzymywał by pamięć o przodkach. Często są wykorzystywani jako rozjemcy w trudnych sprawach pomiędzy rodzinami i wioskami, aranżują małżeństwa, negocjują traktaty pokojowe z przeciwnikami, oraz uświetniają grą, śpiewem i tańcem każde święto.

Griot na uroczystości ślubnej



Przez to, że Griot mógł poślubić tylko Griota, wytworzyła się specyficzna kasta. Wiedzę i umiejętności przekazuje się tutaj bowiem z ojca na syna i co więcej, potomek taki nie ma wyboru. I tak od wczesnych lat, dzieci zaczynają uczyć się pieśni, melodii, rytmów, opowieści i historii danego rodu, oraz ćwiczą się na instrumencie. Instrumenty najczęściej wykorzystywane przez nich to: kora, balafon oraz ngoni i nie są tylko zwykłe instrumenty, mają one swoją rolę w kreacji oraz pełnią swoją rolę w kulturze.

Mah Soumano - Gueleya


W 19 wieku, wojna religijna i wpływ kolonializmu doprowadził do rozpadu rządku rodów szlacheckich. Europejczycy mianowali na ich miejsca przywódców, którzy nie mieli żadnych powiązań z miejscowymi rodami szlacheckimi. W zawiązku z tym, że władza i prestiż przypadła nowym przywódcom, a środki materialne wysychały pod ciężarem podatków narzuconym przez Francuzów, tradycyjny mecenat już nie mógł dalej opiekować się Griotami. To spowodowało, że albo byli zmuszeni pracować dla kilku mecenasów, albo stawali się wędrownymi muzykami. W ten sposób współczesność pokazała im nowe miejsce, niszę. Każda miejscowość wciąż ma swojego Griota rodowego, który "zapisuje" i opowiada historię, ale w miastach, często nie mogą znaleźć rodziny, której mogą świadczyć swoje usługi. Stąd często udzielają się na ślubach, chrzcinach, pogrzebach i innych świętach w celach rozrywkowych. Dodatkowo śpiewa się pieśni pochwalne, przedstawiające szlachecki rodowód rodziny, u której odbywa się święto, z szczególnym podkreśleniem roli obecnej generacji w historię rodu.

Toumani Diabate - Mistrzowie często nie potrzebują używać słów do przekazania tego co chcą, wystarczy im technika gry zwanej birimintingo (mowa kory).




Najbardziej znanymi Griotami są: Toumani Diabate, Mory Kante, Foday Musa Suso, Ballake Cissoko, Prince Diabate, Mamadou Diabate, Amy Koita, Oumou Sangare.

Oumou Sangare

Find more videos like this on Tune Your World